U holu KSC Ilijaš postavljena je izložba „SPOMENICI KULTURNO–HISTORIJSKOG NASLIJEĐA OPĆINE ILIJAŠ“ u okviru programa Manifestacije „Ilijaški dani 2025“.
Ovu arheološku izložbu realizira JU KSC i Radio Ilijaš i Udruženje Arhium, a autor je prof historije i magistar arheologije Midhat Dizdarević.
Zanimljivu postavku kulturno-historijskog naslijeđa Ilijaša možete pogledati sve do nedjelje 27. jula i zatvaranja Manifestacije, a svojevrsni je uvod u stalnu postavku budućeg muzejsko-galerijskog centra.
O stećcima
Stećci, nadgrobni spomenici srednjovjekovne Bosne, pored srednjovjekovnih gradova i utvrda,najosebujnija su i najznačajnija pojava srednjeg vijeka.
Pojava stećaka usko je vezana za poimanje smrti, vjerskih prilika, kao i ekonomske moći srednjovjekovnog stanovništva.
Općina Ilijaš prvi put je zastupljena u radovima Šefika Bešlagića – Stećci centralne Bosne iz 1967. i Stećci – Kataloško-topografski pregled iz 1971. godine. Sve do pojave Arheološkog leksikona 1988. godine ovo su bili jedini referentni podaci koji su u leksikonu dopunjeni u odnosu na Bešlagićeva saznanja. Prema Bešlagićevim podacima općina Ilijaš je raspolagala sa 32 lokaliteta u 20 naseljenih mjesta sa 518 stećaka, 32 ukrašena i jedan natpis. To je Općinu Ilijaš svrstavalo po broju stećaka na prvo mjesto u centralnoj Bosni.
Nakon izlaska iz štampe Arheološkog leksikona 1988. godine u regiji 15 zastupljeno je područje Ilijaša koje je, u odnosu na podatke Šefika Bešlagića, ponudilo nove podatke za nekropole. Podaci o nekropolama, broju stećaka, oblicima, simbolima i ukrasima u formi sažetih natuknica. Broj stećaka u Arheološkom leksikonu Bosne i Hercegovine za područje Ilijaša je 627 stećaka. Dakle u periodu od 1967. do 1988. godine operirali smo sa podatkom da na području općine Ilijaš imamo od 493 do 627 stećaka na oko 45 lokaliteta.
Područje Ilijaša, u kontekstu srednjovjekovnih nadgrobnih spomenika stećaka, aktivnije se počinje promatrati u okviru projekta „Popis stećaka i nišana” koji je započeo 2017. godine ispred ARHIUM Ilijaš. Popis je prethodna istraživanja dopunio sa novim saznanjima o stećcima i po prvi put zabilježio dostupne dimenzije stećaka, oblike, ukrase, i oštećenja. Najveći doprinos je u otkrivanju novih nekropola stećaka: Elešehovići-Lješevo, Selište-Podbare, Sudići -Nadgaj, Sudići-Borak, Gajine, Gajine-Gojtanovina, Korita-Zavor, Krivajevići-Kljunta I, Krivajevići-Kljunta II, Rakova Noga-Rape, tri nekropole u rejonu Krnje Jele, nekropola na Čemernu, te usamljeni stećak sa prikazom ruke u Misoči. Dakle, sa ubikacijom novih lokacija obogaćen je sadržaj dosadašnjih istraživanja i to je najveći doprinos popisa stećaka, kao i reevidencija poznatih nekropola gdje smo uočili određene pojave poput simbola koji nisu do tada vjerodostojno prezentirani. Popisom je utvrđen broj od 838 stećaka i jedan stup, a ako se izuzmu stećci sa „ničije zemlje” u oblasti Krnje Jele taj broj je 778 stećaka i jedan stup. Ukrašenih stećaka je 90, taj broj u odnosu na broj Šefika Bešlagića je veći za 58 ukrašenih stećaka. Motiv rozete je najbrojniji i pojavljuje se 82 puta, spirale 74, tordirano uže i polujabučasti motivi pojavljuju se 34 puta, krovovi su ukrašeni na 19 stećaka, dok se polumjesec pojavljuje 16 puta. Križ se pojavljuje 13 puta i kombinacija se više varijanti križa, poput grčkog, latinskog i Andrijinog križa. Ruka se pojavljuje 11 puta, arhitektonski motivi javljaju se 7 puta, stabljika 6, grozd 5, koplje 4, mač 3, luk i strijela 3, sjekira 2, kružni vijenac 2 puta, orant jednom baš kao i nepoznati simbol koji moguće predstavlja prikaz žene sa krunom.
